گروه شهرستان ها: ضرورت جایگزینی کشت محصولات کشاورزی کمآببر سبب شده است کشاورزان مناطق مختلف کشورمان به سمت تولید محصولاتی حرکت کنند که تاکنون تجربه آن را نداشتهاند تا به این ترتیب هم سود بیشتری از محصولات گرانقیمت به دست بیاورند و هم این که از هدر رفت آب جلوگیری کنند.
استان همدان که در روزگاری نه چندان دور شاهد بارش های مناسب بود،چند سالی است درگیر پدیده کم آبی شده است و بر همین اساس کشاورزان به سمت محصولات کم آب بر حرکت کرده اند.
زعفران از جمله محصولاتی است که آب کمتری نسبت به بقیه اقلام قابل کشت در این خطه از کشورمان مصرف می کند و به این دلیل کشاورزان به همین سمت حرکت کرده اند و توانسته اند به توفیقاتی هم دست یابند.
از سوی دیگر، این موضوع سبب شده است برخی زعفرانکاران خراسان ،استان همدان را برای ادامه کار خود انتخاب کنند و بعه این ترتیب اکنون این کهن دیار ایران زمین به مامنی برای فعالیت آنها بدل شده است.
توسعه زعفران در همدان در شرایطی دنبال میشود که محدودیت منابع آبی، تغییر الگوی کشت را به یکی از ضرورتهای بخش کشاورزی استان تبدیل کرده است. تحقق ۱۱۵درصدی برنامه ۶ ساله توسعه این محصول، پیشبینی افزایش سطح زیرکشت به ۴۵۰هکتار و تولید سالانه حدود ۲تن زعفران، بخشی از ظرفیتهای این بخش را نشان میدهد.
از سوی دیگر، مشارکت بیش از یکهزار خانوار در فرآوری گل زعفران در تجربه یک مجموعه فعال در فامنین همدان، بیانگر ظرفیت این محصول برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی در مناطق روستایی است؛ ظرفیتی که با آموزش نیروی انسانی، توسعه زیرساختهای فرآوری و بستهبندی، تأمین بموقع نهادهها و ساماندهی بازار فروش میتواند گسترش یابد.
توسعه زعفران در همدان فقط به افزایش سطح زیرکشت محدود نمیشود، بلکه در صورت تقویت زنجیره تولید تا عرضه، میتواند علاوه بر کمک به مدیریت منابع آب، زمینه بهبود درآمد کشاورزان، اشتغال خانوارهای روستایی و پایداری اقتصاد روستاها را فراهم کند.
مشارکت بیش از یکهزار خانوار در فرآوری زعفران
مجید جمشیدی، زعفرانکار خراسانی فعال در شهرستان فامنین، با اشاره به مناسب بودن شرایط آبوهوایی همدان برای تولید زعفران گفت: تجربه فعالیت در این منطقه نشان داده است که میتوان با برنامهریزی و توسعه کشت از ظرفیتهای موجود بهره گرفت.وی با اشاره به سطح زیرکشت مجموعه خود افزود: اکنون حدود ۲۰هکتار زعفران کشت کردهایم که از این میزان، ۵ هکتار امسال و ۱۵هکتار در سالهای گذشته زیرکشت رفته است. البته همه این اراضی هنوز به مرحله گلدهی نرسیدهاند.
این فعال حوزه زعفران با بیان اینکه بخشی از اراضی وارد دومین سال گلدهی شدهاند، اظهار داشت: در شرایط مناسب میتوان از هر هکتار حدود ۱۰تا ۱۵کیلوگرم زعفران خشک برداشت کرد.
جمشیدی درباره بازار فروش محصول نیز گفت: زعفران پس از برداشت و فرآوری به بازارهای فروش و مراکز عرضه از جمله بورس کالا ارسال میشود و امکان عرضه آن در بازارهای خراسان از جمله، مشهد و تربتحیدریه نیز وجود دارد.وی زعفران را محصولی با ظرفیت ارزآوری بالا دانست و افزود: این محصول علاوه بر ارزآوری برای کشور، میتواند درآمد مناسبی برای کشاورزان ایجاد کند و از این نظر یکی از گزینههای قابل توجه برای توسعه فعالیتهای اقتصادی در همدان است.
آموزش نیروی کار و توسعه مشاغل خانگی
جمشیدی با اشاره به مشکلات سالهای نخست فعالیت در منطقه، کمبود نیروی کار ماهر را یکی از چالشهای توسعه کشت زعفران دانست و گفت: در سال ۱۴۰۳ که فعالیت خود را در این منطقه آغاز کردیم، آشنایی مردم با شیوه برداشت و فرآوری زعفران محدود و حتی در نخستین سال، جمعآوری گل از داخل زمین برای برخی نیروها دشوار بود.
وی افزود: با آموزش و ترویج مستمر طی ۲ سال گذشته، بخش زیادی از این مشکلات برطرف شد و اکنون نیروهای محلی با مراحل برداشت و فرآوری آشنایی دارند و میتوانند روزانه ۲ ، ۳ نوبت برداشت گل را انجام دهند.
این زعفران کار با اشاره به ظرفیت اشتغال زایی این فعالیت اظهار داشت: اکنون حدود ۱۰۰نفر بهصورت مستقیم در مجموعه ما مشغول فعالیت هستند و شمار قابل توجهی از خانوارها نیز از طریق دریافت گل زعفران و انجام عملیات فرآوری، بهصورت غیرمستقیم درآمد کسب میکنند .وی افزود: فقط در شهر همدان حدود ۶۰۰خانوار برای دریافت گل و انجام فرآوری ثبتنام کردهاند و با احتساب شهرستان فامنین و روستاهای اطراف که گل زعفران میان خانوارها توزیع میشود، بیش از یکهزار خانوار در این فعالیت مشارکت دارند .
جمشیدی با اشاره به نقش فرآوری خانگی در ایجاد درآمد برای خانوادهها گفت: بخشی از گل برداشتشده در اختیار خانوارها قرار میگیرد تا عملیات جداسازی و فرآوری آن را انجام دهند. این شیوه علاوه بر تأمین نیروی مورد نیاز تولید، زمینه درآمدزایی برای خانوادههای منطقه را نیز فراهم کرده است.
این فعال حوزه زعفران با اشاره به حمایتهای انجامشده برای توسعه فعالیت در فامنین اظهار داشت: در سالهای ابتدایی، مشکلاتی در زمینه تأمین نیروی کار و توزیع گل وجود داشت که با افزایش آگاهی مردم و شکلگیری زیرساختهای لازم، بخش زیادی از آنها برطرف شد.وی با قدردانی از همراهی جهاد کشاورزی، فرمانداری و سایر دستگاههای شهرستان فامنین گفت: حمایتهای این مجموعهها در شکلگیری و تثبیت فعالیت نقش مهمی داشته است و انتظار میرود حمایتهای ترویجی و تأمین بموقع نهادههایی مانند کود نیز برای تداوم و توسعه کشت زعفران ادامه یابد.
توسعه ۲۱۷هکتاری زعفران در همدان
همچنین مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان در این باره با اشاره به ضرورت تغییر الگوی کشت و مدیریت منابع آبی در بخش کشاورزی گفت: برنامه سازگاری با کمآبی از سال ۱۳۹۹با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو آغاز شد و دوره اولیه ششساله آن در سال ۱۴۰۴به پایان رسید، که به دلیل نتایج مثبت، اجرای این برنامه تمدید شده است و امسال نیز ادامه دارد .
بهروز فروزانفر افزود: در بخش باغبانی، ۷ پروژه در چارچوب برنامه سازگاری با کمآبی تعریف شده که یکی از محورهای مهم آن توسعه کشت زعفران و جایگزینی این محصول با کشتهای زراعی آببر در اراضی مستعد استان است.وی با بیان اینکه هدف از توسعه کاری، زعفران صرفاً افزایش سطح زیرکشت نیست، اظهار داشت: با توجه به کاهش منابع آبهای سطحی و زیرزمینی و افت سطح آبخوانها، باید به سمت تولید محصولاتی حرکت کنیم که ضمن نیاز آبی کمتر، ارزش افزوده اقتصادی بیشتری برای کشاورزان داشته باشند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ظرفیت اقلیمی استان برای تولید این محصول گفت: زعفران از محصولات کمآببر است و با توجه به نیاز آبی محدود و شرایط اقلیمی مناسب همدان، ظرفیت مطلوبی برای توسعه دارد. همچنین محصول تولیدی استان از کیفیت مناسبی برخوردار است.فروزانفر با تشریح عملکرد استان در اجرای برنامه سازگاری با کمآبی اظهار داشت: در برنامه ۶ساله، توسعه ۱۹۱هکتار کشت زعفران برای همدان هدفگذاری شده بود که با توسعه ۲۱۷هکتار، این برنامه ۱۱۵درصد محقق شد و عملکرد استان حدود ۱۵درصد از هدف تعیینشده فراتر رفت.
وی سطح فعلی زیرکشت زعفران در استان را حدود ۴۲۰هکتار اعلام کرد و افزود: پیشبینی میشود امسال با افزایش حدود ۳۰هکتار، این میزان به ۴۵۰هکتار برسد.
به گفته وی، تولید سالانه زعفران در استان حدود ۲تن است و اگرچه حجم تولید آن در مقایسه با محصولات عمده کشاورزی محدود است، اما به دلیل ارزش اقتصادی بالا، از محصولات مهم و ارزشمند بخش باغبانی به شمار میرود.فروزانفر با اشاره به پراکنش کشت زعفران در شهرستانهای استان گفت: ملایر با حدود ۱۱۵هکتار بیشترین سطح زیرکشت این محصول را دارد و پس از آن کبودراهنگ با حدود ۵۰هکتار و نهاوند با حدود ۳۷هکتار قرار گرفتهاند.
وی برداشت زعفران در بازه زمانی محدود و امکان استفاده از نیروی کار خانوادگی را از ویژگیهای این محصول دانست و افزود: این ظرفیت زمینه مشارکت زنان روستایی و تقویت اقتصاد خانوارها را فراهم میکند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی همدان ادامه داد: توسعه زعفران از برنامههای اولویتدار این سازمان در چارچوب سیاستهای سازگاری با کمآبی است و با هدف افزایش بهرهوری منابع آب، بهبود درآمد کشاورزان، پایداری تولید و کمک به ماندگاری جمعیت در روستاها دنبال میشود.
شما چه نظری دارید؟